Τι είναι το «μπλε φεγγάρι» και γιατί δεν έχει σχέση με το χρώμα του - Πότε θα δούμε το επόμενο
Παρότι στα αγγλικά η έκφραση «once in a blue moon» χρησιμοποιείται για κάτι εξαιρετικά σπάνιο, το φαινόμενο δεν είναι τόσο ασυνήθιστο αστρονομικά.
Υπάρχουν δύο είδη «μπλε φεγγαριών» και κανένα τους δεν σχετίζεται πραγματικά με το χρώμα της Σελήνης. Το φαινόμενο συνδέεται αποκλειστικά με τον τρόπο που μετράμε τον χρόνο και τους σεληνιακούς κύκλους.
Ο παραδοσιακός ορισμός αφορά το «εποχικό» μπλε φεγγάρι, δηλαδή την τρίτη πανσέληνο σε μια εποχή που περιλαμβάνει συνολικά τέσσερις. Αργότερα προέκυψε και ένας δεύτερος ορισμός, ο «μηνιαίος», ο οποίος βασίστηκε σε παρερμηνεία του αρχικού και αναφέρεται στη δεύτερη πανσέληνο μέσα στον ίδιο ημερολογιακό μήνα. Σήμερα, ο μηνιαίος ορισμός χρησιμοποιείται ευρέως ως εναλλακτικός. Η πανσέληνος της 31ης Μαΐου 2026 θα ανήκει σε αυτή την κατηγορία, ενώ το επόμενο εποχικό μπλε φεγγάρι αναμένεται στις 21 Αυγούστου 2032.
Τι είναι το μπλε φεγγάρι
Η Σελήνη χρειάζεται περίπου 29,5 ημέρες για να ολοκληρώσει έναν πλήρη κύκλο φάσεων. Έτσι, ένα έτος περιλαμβάνει συνήθως 12 πανσελήνους, καθεμία με το δικό της παραδοσιακό όνομα σε πολλές κουλτούρες. Ωστόσο, οι 12 σεληνιακοί κύκλοι αντιστοιχούν σε περίπου 354 ημέρες, λιγότερες από το ηλιακό έτος των 365 ημερών. Το «κενό» αυτό έχει ως αποτέλεσμα κάθε δυόμισι χρόνια περίπου να εμφανίζεται μια 13η πανσέληνος μέσα στο ίδιο έτος· μια επιπλέον σεληνιακή φάση που δεν ταιριάζει στο καθιερωμένο σύστημα ονοματοδοσίας και χαρακτηρίζεται ως μπλε φεγγάρι.
Παρότι στα αγγλικά η έκφραση «once in a blue moon» χρησιμοποιείται για κάτι εξαιρετικά σπάνιο, το φαινόμενο δεν είναι τόσο ασυνήθιστο αστρονομικά, αφού καταγράφεται ανά δύο ή τρία χρόνια. Λόγω της διάρκειας των σεληνιακών κύκλων, ο Φεβρουάριος δεν μπορεί να έχει ποτέ μηνιαίο μπλε φεγγάρι, καθώς διαθέτει μόλις 28 ημέρες — ή 29 στα δίσεκτα έτη. Μάλιστα, ορισμένες φορές ο Φεβρουάριος δεν έχει καθόλου πανσέληνο, φαινόμενο γνωστό ως «μαύρο φεγγάρι».
Όταν η Σελήνη γίνεται πραγματικά μπλε
Υπάρχει και μια πιο κυριολεκτική εκδοχή, όπου η Σελήνη μπορεί όντως να αποκτήσει μπλε χροιά, αν και πρόκειται για εξαιρετικά σπάνιο οπτικό φαινόμενο. Το 1883, μετά την ισχυρή έκρηξη του ηφαιστείου Κρακατόα στην Ινδονησία, τεράστιες ποσότητες στάχνης εκτοξεύτηκαν στην ατμόσφαιρα, φτάνοντας σε ύψη έως και 80 χιλιομέτρων. Τα μικροσκοπικά σωματίδια λειτουργούσαν σαν φίλτρο που απορροφούσε το κόκκινο φως, με αποτέλεσμα η Σελήνη να φαίνεται γαλαζοπράσινη. Αντίστοιχες παρατηρήσεις καταγράφηκαν και μετά από άλλες μεγάλες ηφαιστειακές εκρήξεις, όπως του Ελ Τσιτσόν το 1983, του Όρους της Αγίας Ελένης το 1980 και του Πινατούμπο το 1991.
